ADD (attention deficit disorder) is een oudere en informele term. Huidige diagnosehandboeken spreken van ADHD met een overwegend onoplettende presentatie wanneer er voldoende symptomen van onoplettendheid zijn, maar de drempel voor hyperactieve en impulsieve symptomen niet wordt bereikt. De problemen zijn echt en worden niet verklaard door luiheid of een lage intelligentie.
Wat is ADD?
Onoplettende ADHD blijft ADHD. Iemand kan enige rusteloosheid of impulsiviteit hebben zonder de drempel voor de gecombineerde of hyperactieve en impulsieve presentatie te bereiken. De presentatie kan ook in de loop van de tijd veranderen. Daarom moet „zonder hyperactiviteit” niet als een blijvend biologisch subtype worden gezien.
ADHD kent een aanzienlijke genetische invloed, terwijl ontwikkeling en omgeving ook bepalen hoe de problemen tot uiting komen. Problemen met langdurige aandacht, organisatie, werkgeheugen of het beginnen van taken kunnen voorkomen, maar geen ervan is uniek voor ADHD.
De verschillende kanten van ADD
Onoplettendheidsproblemen kunnen verschillende vormen aannemen:
- Aandacht vasthouden: een lange taak of een gesprek volgen kan moeilijk zijn, ook wanneer iemand lichamelijk stil lijkt te zitten.
- Organisatie en geheugen: instructies, spullen, deadlines of taakvolgordes kunnen zoekraken of worden vergeten.
- Taken beginnen en wisselen: starten, prioriteiten stellen of van de ene activiteit naar de andere gaan kan veel inspanning kosten.
Dagdromen en een tragere verwerking kunnen voorkomen, maar zijn op zichzelf geen diagnosecriteria en kunnen veel andere verklaringen hebben.
Hoe ADD zich in het dagelijks leven uit
Buiten de criteria wordt ADD heel concreet ervaren:
- Focus: aan een weinig prikkelende taak beginnen kost enorm veel moeite. Je raakt afgeleid, opent tien tabbladen en vergeet waarom je de kamer binnenliep.
- De draad kwijtraken: de aandacht kan tijdens een vergadering of gesprek afdwalen. De reden kan niet uit het gedrag alleen worden afgeleid.
- Organisatie: deadlines, papierwerk, sleutels die verdwijnen. De tijd lijkt anders weg te glippen.
- Mentale vermoeidheid: aandacht vasthouden kost een energie die anderen zich moeilijk kunnen voorstellen. Aan het einde van de dag is de tank leeg.
Deze signalen verschillen per persoon en situatie. Duidelijke instructies en externe structuur kunnen helpen, maar stellen geen diagnose en nemen niet alle moeilijkheden weg.
ADD bij volwassenen en vrouwen
Sommige mensen met ADHD met een overwegend onoplettende presentatie worden pas op volwassen leeftijd herkend. Wanneer hun problemen voor anderen minder verstorend zijn, kunnen hun ondersteuningsbehoeften worden gemist of toegeschreven aan dagdromen, motivatie of persoonlijkheid.
Meisjes, vrouwen en mensen van wie de problemen voor anderen minder verstorend zijn, kunnen over het hoofd worden gezien. Vooroordelen, manieren om ermee om te gaan en gelijktijdige angst of depressie kunnen herkenning ook vertragen. Een latere diagnose kan opluchting, frustratie, onzekerheid of toegang tot nuttige ondersteuning brengen.
Hoe wordt ADD vastgesteld?
Er bestaat geen bloedtest of hersenscan die de diagnose stelt. ADHD met een overwegend onoplettende presentatie wordt volgens lokale zorgpaden klinisch beoordeeld door bevoegde professionals. De DSM-5-TR gebruikt ADHD-presentaties en beschouwt ADD niet als een afzonderlijke diagnose. Ook de ICD-11 plaatst deze symptomen binnen ADHD. De beoordeling kan bestaan uit:
- Uitgebreid klinisch gesprek: de beoordelaar onderzoekt onoplettende, hyperactieve en impulsieve symptomen, hun duur en hun invloed thuis, in het onderwijs, op het werk en in relaties.
- Ontwikkelingsgeschiedenis: de signalen moeten sinds de kindertijd aanwezig zijn geweest, ook als ze pas veel later werden benoemd. Oude schoolrapporten en herinneringen van naasten kunnen helpen het verloop te reconstrueren.
- Meerdere situaties en informanten: symptomen moeten in meer dan één situatie voorkomen. Met toestemming kunnen verslagen van familie, leraren of andere mensen aanvullende context geven.
- Gestandaardiseerde instrumenten: vragenlijsten en beoordelingsschalen kunnen het klinische oordeel ondersteunen, maar geen enkele vragenlijst of aandachtstest diagnosticeert ADHD op zichzelf.
- Differentiële diagnose en bijkomende aandoeningen: de professional kijkt naar slaap, angst, depressie, trauma, middelengebruik, leerverschillen, medische oorzaken en aandoeningen die samen met ADHD kunnen voorkomen.
De diagnose berust op het samenkomen van deze elementen, niet op één losstaand signaal.
ADD en het liefdesleven
Onoplettende ADHD voorspelt geen verbeeldingskracht, gevoeligheid of relatiestijl. Een afspraak vergeten, de draad kwijtraken of moeite hebben om een gezamenlijke taak te beginnen kan een partner raken, ook als het niet opzettelijk is. Duidelijke herinneringen, afgesproken systemen en eerlijk herstel kunnen helpen zonder één persoon verantwoordelijk te maken voor het aansturen van de ander.
Atypiklove wil deze praktische gesprekken makkelijker maken zonder elke misser als bewijs van ADHD of elke diagnose als excuus te behandelen.